Σάββατο, 26 Απριλίου 2008

Ανεξάρτητοι εξαρτημένοι

Το παρακάτω κείμενό μου δεν δημοσιεύτηκε ποτέ σε μια τοπική εφημερίδα με την οποία είχα τακτική συνεργασία στο παρελθόν, προφανώς δεν άρεσε στον εκδότη. Που είναι το κακό θα σκεφτείτε. Πουθενά, ούτε σε σας μπορεί να αρέσει. Απλά το θέμα είναι πως η συγκεκριμένη εφημερίδα εμφανίστηκε στα περίπτερα ως "πολιτικά ανεξάρτητη". Απορρίπτοντας όμως ένα κείμενο όπως το παρακάτω, μάλλον δείχνει πως τελικά είναι στρατευμένη. Ακόμα κι αν είναι "ανεξάρτητη". Σε τελική ανάλυση όλες ανεξάρτητες είναι. Τρομάρα τους...

Τελικά τι πρέπει να γίνει με το περιβάλλον; Ο φυσικός πλούτος της Ελλάδας καταστρέφεται, από τα καμένα και προσεχώς οικοπεδοποιημένα δάση μέχρι τις βρώμικες παραλίες, με άμεσες συνέπειες στην ποιότητα ζωής, στην εικόνα μας προς τους ξένους επισκέπτες, στην τουριστική μας ανάπτυξη, ακόμα και στην περηφάνια και τον εγωισμό μας ως πολίτες μιας «σύγχρονης ευρωπαϊκής δημοκρατίας». Το τελευταίο είναι απλά σχήμα λόγου καθώς ο παράλυτος κι ανίκανος κρατικός μηχανισμός δείχνει πως εν έτει 2007 δεν είμαστε και τόσο σύγχρονοι, η αντιμετώπιση που δείχνουμε όλοι μας καθημερινά προς το περιβάλλον με κάνει να αναρωτιέμαι αν είμαστε και αν ποτέ τελικά θα γίνουμε ευρωπαίοι, ενώ η ατιμωρησία των ενόχων και η αναισθησία των αρμοδίων μπροστά στον κατ’ εξακολούθηση βιασμό της φύσης με κάνει να αμφιβάλλω ακόμα και για την ποιότητα της δημοκρατίας μας.

Πως επομένως μπορεί να προστατευθεί το περιβάλλον; Το κράτος δείχνει ανήμπορο και πολλές φορές κλείνει τα μάτια, ενώ το περισσότερο κράτος που μερικοί ευαγγελίζονται μπορεί να αποδειχτεί επιζήμιο, απλώς να θυμίσω πως επί ημερών Σοβιετικής Ένωσης η μόλυνση της λίμνης Βαϊκάλης αποτέλεσε κι ακόμα αποτελεί παγκόσμιο μνημείο περιβαλλοντικής καταστροφής. Όταν ο κρατικός μηχανισμός αδυνατεί να προστατέψει τους φυσικούς πόρους, είναι πλέον φανερή η ανάγκη πως πρέπει να αναζητηθούν άλλοι μηχανισμοί, πιο αποτελεσματικοί.

Η συνεχής αδιαφορία και κακοποίηση των φυσικών πόρων οφείλεται κυρίως στο γεγονός πως δεν ανήκουν σε κανέναν. Με απλά λόγια, ενώ προσφέρονται για χρήση από όλους τους πολίτες, κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να υποστεί κάποιο κόστος για τη χρήση που θα κάνει στους φυσικούς πόρους. Δηλαδή, μπορεί κάποιος να κάνει μια βόλτα στην εξοχή, να αφήσει τα σκουπίδια του εκεί με εντελώς μηδενικό κόστος και με εντελώς ήσυχη τη συνείδησή του – άλλο γνώριμο χαρακτηριστικό του σύγχρονου Ελληνάρα. Παρομοίως, μπορεί κάποιος «δεινός» κυνηγός να μπει σε ένα δάσος και να επιδείξει τον «ανδρισμό» του σκοτώνοντας όσα πουλιά και ζώα θέλει χωρίς να υπάρχει κάποιο αποτελεσματικό σύστημα που θα του περιορίσει τον αριθμό των θηραμάτων του και παράλληλα θα τον υποχρεώσει να καταβάλλει κάποιο αντίτιμο για κάθε ζώο που δολοφονεί. Παρόμοιοι μηχανισμοί απουσιάζουν και στις περιπτώσεις των επιδειξιμανών συμπολιτών μας που αράζουν τα σκάφη τους λίγα μέτρα πιο πέρα από τους λουόμενους αναγκάζοντας τους να υποστούν όλα τα απόβλητα των σκαφών τους. Από τη μεριά τους οι λουόμενοι δεν υστερούν στην υποβάθμιση της παραλίας. Ακριβώς γιατί κανείς από όλους αυτούς, δεν επωμίζεται το κόστος από την αλόγιστη χρήση των φυσικών πόρων, ούτε αντιλαμβάνεται τις αρνητικές επιπτώσεις που προκαλεί στους υπόλοιπους η δραστηριότητά του.

Συνεπώς, κάτι που ανήκει σε όλους, καταντά να απαξιώνεται με αρνητικές μακροχρόνιες συνέπειες. Με οικονομικούς όρους, αυτή είναι η ‘τραγωδία των κοινών’. Μπορούμε να το δούμε και γύρω μας. Δημόσιες εκτάσεις, κτίρια που ανήκουν στο δημόσιο μένουν αχρησιμοποίητα επειδή το κράτος δεν μπορεί να τα αξιοποιήσει αποτελεσματικά και από το φόβο των Ιουδαίων δεν συμπράττει με κάποιον ιδιώτη ώστε να βγουν όλοι ωφελημένοι. Το αποτέλεσμα είναι οι εκτάσεις αυτές να καταντούν μικροί σκουπιδότοποι και τα παραμελημένα κτίρια να γίνονται εστίες μόλυνσης, παράνομων δραστηριοτήτων ενώ υποβαθμίζουν αισθητικά και το γύρω περιβάλλον.

Προκειμένου να σταματήσει αυτή η συνεχιζόμενη τραγωδία των κοινών εξαιτίας της αδυναμίας της πολιτείας να ελέγξει και να προστατεύσει αποτελεσματικά τα πάντα, έχουν διατυπωθεί ορισμένες ενδιαφέρουσες απόψεις. Για παράδειγμα, μια πρόταση είναι η ανάθεση της προστασίας, συντήρησης, λειτουργίας και μερικής εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων στον ιδιωτικό τομέα. Η ιδέα είναι πως άτομα που μπορούν να έχουν όφελος από την εκμετάλλευση κάποιου φυσικού πόρου δεν πρόκειται να αφήσουν αυτόν το φυσικό πόρο να καταστραφεί, αντιθέτως θα είναι περισσότερο αποτελεσματικά στη διαχείριση και προστασία του. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα. Στην Μεγάλη Βρετανία, η ατομική ιδιοκτησία ποταμών και λιμνών απέτρεψε τη ρύπανση των υδάτων και την υπερβολική αλιεία για περίπου οχτακόσια χρόνια. Όποιος ήθελε να ψαρέψει έπρεπε μόνο να καταβάλλει ένα πολύ μικρό αντίτιμο στους ιδιοκτήτες των τίτλων κυριότητας. Την δεκαετία του 1980, η κυβέρνηση της Ζιμπάμπουε χορήγησε σε ιδιοκτήτες γης τίτλους κυριότητας επί της άγριας πανίδας. Στα επόμενα δεκαπέντε χρόνια ο πληθυσμός ελεφάντων της χώρας αυξήθηκε από 40.000 σε 68.000. Αντιθέτως, την ίδια περίπου περίοδο η κυβέρνηση της Κένυας απαγόρευσε κάθε είδος κυνηγιού με αποτέλεσμα ο πληθυσμός των ελεφάντων να μειωθεί από 167.000 σε μόλις 16.000. Οι πολυσυζητημένες για το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας σκανδιναβικές χώρες παραχώρησαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 δικαιώματα ιδιοκτησίας στην ανοιχτή θάλασσα σε αλιευτικές εταιρείες οι οποίες με σύγχρονα μέσα προστάτευσαν τις περιοχές που τους ανατέθηκαν. Το αποτέλεσμα ήταν όχι μόνο να απομακρυνθεί ο κίνδυνος εξαφάνισης πολλών ειδών ψαριών, αλλά να αυξηθούν οι πληθυσμοί τους και να υποχωρήσει ο βαθμός μόλυνσης αυτών των υδάτων.

Αυτά είναι μερικά μόνο παραδείγματα με τον τρόπο με τον οποίο ο μηχανισμός των τιμών μπορεί να συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση και προστασία του περιβάλλοντος ενώ ταυτόχρονα τα οφέλη διαχέονται σε ολόκληρη την κοινωνία. Ασφαλώς δεν υιοθετείται η θέση πως αυτή η πρακτική πρέπει να αποτελέσει τον μοναδικό κανόνα στην άσκηση περιβαλλοντικής πολιτικής. Μπροστά όμως στην συνεχιζόμενη περιβαλλοντική καταστροφή οφείλουμε να ξεπεράσουμε τις ιδεοληψίες και τις αγκυλώσεις και να την εξετάσουμε ως μια πρόταση εναλλακτική και ως ένα βαθμό εφαρμόσιμη. Εκεί όπου ο κρατικός μηχανισμός δεν μπορεί να αποδώσει για την επίτευξη ενός στόχου, ο μηχανισμός της ελεύθερης και πολιτικά ουδέτερης αγοράς δύναται να επιφέρει θεαματικά αποτελέσματα.

Κάπως έτσι τα είχα γράψει πριν από δέκα μήνες περίπου. Και όπως το αγκυλωμένο χέρι θέλει ξεκούραση από το γράψιμο, έτσι και τα αγκυλωμένα μυαλά θέλουν διάλειμμα για καθαρό αέρα, αλλιώς θα πέσει κράξιμο...



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου